مغز انسان در هنگام خواب

آیا مغز انسان می خوابد؟

بسیاری از مردم جهان خواب را همانند مرگ بسیار کوتاه مدت می‌ دانند و بر این باورند که همه اورگان های ما هنگام خوابیدن به حالتی مانند Standby در می‌ آیند تا بتوانند به راحتی استراحت کنند. این باور تا اندازه‌ ای درست است و مه هم می‌ دانیم که مغز ما، مرکز فرماندهی کل بدن انسان است و تمام فرمان‌ های مدیریت بدنمان از این بخش صادر می‌ شود. مغز انسان حتی در هنگام خواب هم به صورت کلی فعالیت خود را ادامه می‌ دهد و بیدار می‌ ماند.

بهتر است که بدانیم مغز ابزار اصلی خواباندن و البته بیدار کردن جسم ماست. هم‌ چنین کنترل بخش‌ های حیاتی و مهم بدن مانند دستگاه گردش خون و تنفس در هنگام خواب بسیار مهم است که مغز این کار را به خوبی انجام می‌ دهد. هنگامی که پس از یک روز کاری به رختخواب می‌ رویم و آماده خواب می‌ شویم قسمتی از این فرآیند در اراده ماست یعنی این که ما می‌ خواهیم بخوابیم در نتیجه شرایط را محیا کرده و دراز می‌ کشیم. اما این‌ که چگونه روند خوابیدن انجام شود در کنترل مغز ما انسان هاست. مغز به وسیله سیستم های عصبی فرمان خوابیدن را به تمام نقاط بدن می‌ فرستد.

چگونگی خوابیدن و شرایط مغز در بی خوابی

هنگامی که می خواهیم بخوابیم، مغز ضربان قلب را کاهش می‌ دهد و تنفس عمیق‌ تر و آهسته تر می‌ شود. در این حالت مغز انسان به آرام کردن و استندبای کردن و البته فلج موقت اندام‌ های بدن می‌ پردازد. مغز کنترل تمام این فعالیت‌ ها و عملکرد ها را هنگامی که در خواب هستیم بر عهده دارد. دقیقا بعد از انجام این سلسله کار ها، فعالیت اصلی مغز آغاز می‌ شود. در این مرحله مغز ما به وظایف خاص خود یعنی پردازش و تجزیه و تحلیل اطلاعات می‌ پردازد. هنگامی که بدن در حالت خواب قرار می‌گیرد مغز بخشی از وظایف خود را به انجام رسانده و صراحتا می‌ تواند به وظیفه اصلی خود یعنی مدیریت اطلاعات بپردازد. در این شرایط مغز به مرور ، بررسی و طبقه‌ بندی داده‌ هایی که در طول روز با آن‌ ها برخورد داشته می‌ پردازد.

هر کدام از ما در طول روز رویداد های زیاد و گوناگونی را تجربه می‌ کنیم و خاطراتی برای ما شکل می‌ گیرد. همچنین ما در طول روز به تجزیه، تحلیل و پردازش این رویدادها می‌ پردازیم اما این پایان کار مغز ما نیست. مغز انسان پس از آن‌ که بدن به خواب فرو رفت به پردازش چندین باره این داده‌ ها و اطلاعات می‌ پردازد. در این روند، مغز به بررسی خاطرات و وقایع پیرامون آن می‌ پردازد و قسمت های مهم را به حافظه بلند مدت می‌فرستد تا قابل نگه‌ داری و قابل بازیابی باشند. در این فرآیند داده‌ های کم‌ اهمیت و اضافی از چرخه ذهن ما حذف می‌ شوند.

هنگام خواب، چه اتفاقاتی در مغزمان رخ می‌دهند؟

خواب برای بدن از چه اهمیت انکارناپذیری برخوردار است. به صورتی که تمامی حیوانات مطالعه شده کره زمین از مگس میوه و کرم‌ های لوله‌ ای گرفته تا عروس‌ های دریایی خواب را تجربه می‌ کنند. در نتیجه خواب باید عملکرد مهمی داشته باشد که پس از هزاران سال فرگشت همچنان در رفتار موجودات ثابت باقی مانده است. تحقیقات نشان ‌داده‌ اند که ما حدود یک سوم عمر خود را در خواب یا تلاش برای خوابیدن سپری می‌ کنیم، بدین معنا که یک فرد پس از رسیدن به دهه هشتم زندگی خود، حدود 25 سال از عمر خود را خوابیده است. خواب دو نوع اصلی دارد: خوابی که همراه با حرکات سریع چشم باشد غیر- REM و خوابی فاقد حرکت سریع چشم یا حالت REM باشد. هر دو نوع مذکور با شکل خاصی از امواج مغزی در ارتباط هستند و فعالیت نورونی مخصوص به خود را دارند. خواب غیر REM در حد فاصل بیداری و مرحله اولیه به خواب رفتن رخ می‌ دهد، زمانی که نه تنها امواج مغزی و عضلات ما آرام می‌ شوند، بلکه تنفس نیز آهسته‌تر از حالت بیداری ادامه پیدا می‌ کند. در سوی دیگر اما هنگام خواب REM فعالیت امواج مغزی در حالتی بسیار شبیه به امواج زمان بیداری هستند.

مغز در خواب و بیداری ما را زنده نگاه می‌دارد، هرچند اقداماتی هم وجود دارند که گویا مغز ترجیح می‌دهد آنها را به شکل خاص در زمان خواب انجام دهد. وی در ادامه توضیح می‌دهد چند مورد از اقدامات مغز که ترجیحا هنگام خواب رخ می‌دهند مواردی مانند ترشح هورمون رشد، پاکسازی پسماند متابولیسم (که هنگام بیداری انباشته شده‌اند) و تغییر توان ارتباطی میان سلول‌های مغزی یا همان نورون‌ها را شامل می‌شوند. خواب ناکافی روی قابلیت‌های یادگیری و ایجاد خاطرات جدید در مغز تاثیر می‌گذارد و همچنین فرایند تمرکز و واکنش نشان دادن سریع را به شدت دشوار می‌سازد. از سوی دیگر اکنون می‌دانیم که کمبود خواب با بیماری‌های دیگری مانند دیابت نوع 2، ناراحتی‌های قلبی، اضافه وزن مفرط و افسردگی هم در ارتباط است، هرچند که ماهیت این ارتباط هنوز برای پزشکان ناشناخته است.

مشخص نمودن سن مغز

علل بی خوابی

•  افزایش سن

• جنسیت (در زنان بیشتر رخ می‌دهد)

• داشتن سابقه افسردگی

• شیفت کاری

• سفر با هواپیما (آب به آب شدن) یا دیگر اختلالات خواب و بیداری

• اضطراب و نگرانی بیش از حد

• شرایط مغز در بی خوابی و تشدید استرس

• غم و غصه
  

• هیجان شدید

• استفاده از نیکوتین، کافئین، الکل یا انواع دیگر محرک‌ ها قبل از خواب

• مصرف بعضی دارو ها یا مواد غیر قانونی

• خوردن غذا قبل از خواب و تغییر شرایط مغز در بی خوابی
  

• قطع دارو یا مصرف داروی جدید

• قرار داشتن در معرض نور

• خوابیدن زیاد در روز

• تیروئید پرکار